Zaktualizowano: 16 października 2026 (dodano pełny opis odcinka i nagranie wideo z YouTube).
Najkrócej: reakcja na zmianę przebiega zwykle w czterech etapach: wyparcie (zaprzeczenie), opór, próba (eksperymentowanie) i adaptacja (akceptacja). Kiedy wiesz, w którym etapie jesteś, łatwiej przejść zmianę łagodniej: rozmawiaj, zadawaj pytania, szukaj pozytywów i na końcu podsumuj oraz celebruj.
Czym jest zmiana i skąd pomysł na odcinek
Według słownika PWN zmiana to fakt, że ktoś lub coś staje się inne niż dotychczas, albo zastąpienie czegoś czymś. Inspirowały mnie: udział w roli współtrenera w szkoleniu o reagowaniu na zmiany (dziękuję Małgorzacie Machniewicz, autorce podcastu „Pani od zmiany”), powiedzenie, że pewne są tylko podatki i zmiana, oraz cytat przypisywany Einsteinowi: szaleństwem jest robić wciąż to samo i oczekiwać innych rezultatów. Pomaga też autorefleksja, np. prowadzenie dziennika.
Często najpierw złościmy się na nowe, a po kilku tygodniach lub miesiącach nie wyobrażamy sobie wrócić do starego. Bywa też, że coś lub kogoś doceniamy dopiero po utracie.
Etap 1: wyparcie (zaprzeczenie)
Dużo negatywnych emocji, niepewności i lęku. Wypieramy myśl, że zmiana w ogóle nastąpi („to fałszywy alarm”, „mnie nie dotyczy”). Wynika to z przyzwyczajenia do dotychczasowego sposobu pracy i życia. Pomaga wewnętrzny dialog, dopytywanie o korzyści płynące ze zmiany oraz przypomnienie sobie podobnych sytuacji z przeszłości, które skończyły się dobrze. Przykład: obawy rodziny przed zmianą auta na starsze kombi, które po pierwszej przejażdżce zniknęły.
Etap 2: opór
Wiemy już, że zmiana nastąpi, i manifestujemy niezadowolenie, bo trzeba się wszystkiego uczyć od nowa. Pojawiają się krytyka, narzekanie, sarkazm, kpiny, a nawet sabotaż i dezinformacja. Przykład przeprowadzki: dalej do pracy, drożej, gorsi sąsiedzi, „starych drzew się nie przesadza”. Pomaga krok w tył i szukanie pozytywnych przykładów. Często okazuje się później, że okna są nowsze, jest winda, a sąsiedzi serdeczni.
Etap 3: próba (eksperymentowanie)
Zaczynamy dopuszczać do siebie myśl, że warto spróbować, bo ktoś już działa i nie narzeka. Nadal są niepewność i potknięcia, ale pojawiają się komentarze w stylu „nie jest tak źle, jak myślałem”. Warto rozmawiać o tym, co się dzieje, i wyjaśniać swoje wcześniejsze zachowanie.
Etap 4: adaptacja (akceptacja)
Widzimy dobre efekty zmiany, nauczyliśmy się nowego (np. parkować nowym autem) i pojawiają się słowa „szkoda, że nie zrobiliśmy tego wcześniej”. Dobrze podsumować wcześniejsze etapy: jak się czuliśmy, jak zakomunikować zmianę następnym razem i jak mówić językiem korzyści. W organizacjach warto też świętować (piwo, pizza w biurze), a w domu pójść do kina lub na kawę i pośmiać się z własnych reakcji.
Wskazówki
- Zmiany będą zawsze, więc warto poznać swoje reakcje. Ułatwi to życie także ludziom wokół.
- Szukaj pozytywów i wróć do autorefleksji, gdy pojawia się myśl „znowu coś nowego”.
- Rozmawiaj z zespołem lub partnerem o obawach i sposobach pokonania etapów.
- Gdy nie jesteś inicjatorem zmiany, pytaj: dlaczego ją wprowadzamy i po co, i poproś o więcej danych.
Pracuję z zespołami nad podobnymi tematami. Sprawdź moje szkolenia i warsztaty dla firm.