Zaktualizowano: 16 października 2026 (dodano pełny opis odcinka i nagranie wideo z YouTube).
Najkrócej: Streszczam książkę „Czego najbardziej żałują umierający” Bronnie Ware oraz „Ostatnie chwile” Katherine Mannix. To rozmowa nie tylko o śmierci, ale o relacjach, odwadze życia po swojemu, pracy i szczęściu.
O czym jest odcinek
W 291. odcinku podcastu „Rozwój osobisty dla każdego” omawiam dwie książki, które pozwalają oswoić temat śmierci: „Czego najbardziej żałują umierający” Bronnie Ware (pielęgniarki opiekującej się osobami w opiece paliatywnej) oraz „Ostatnie chwile. Bardzo ludzkie historie” Katherine Mannix (w oryginale „With the End in Mind”). To trudny, ale ważny temat. Książka Ware jest w istocie opowieścią o relacjach, emocjach i satysfakcji z życia, a lekcje są do odrobienia po stronie żyjących.
Pięć żalów najczęściej słyszanych od umierających
- Szkoda, że nie miałam odwagi żyć tak, jak chciałam, a nie tak, jak oczekiwali inni. Wiele osób żałuje życia pod dyktando norm, rodziny i cudzych oczekiwań.
- Szkoda, że tak dużo pracowałem. Praca często odbywała się kosztem rodziny, przyjaciół, odpoczynku i zdrowia.
- Szkoda, że nie miałem odwagi okazywać uczuć. Wielu ludzi, zwłaszcza mężczyzn wychowanych w przekonaniu, że nie płaczą, tłumi uczucia i nie mówi bliskim, że ich kocha.
- Żałuję, że straciłam kontakt z przyjaciółmi. Przyjaźnie, szczególnie te zawiązane wcześnie, są ważnym wsparciem pod koniec życia, a nie każdy ma najbliższą rodzinę.
- Szkoda, że nie pozwoliłam sobie być szczęśliwa. Zbyt często rezygnujemy z radości i wyzwań, próbując dopasować się do oczekiwań.
Lekcje z książki Bronnie Ware
- Miej odwagę żyć w zgodzie ze sobą i realizować marzenia, zamiast pytać, co powiedzą inni.
- Szukaj równowagi między pracą a życiem osobistym: praca jest po to, by nam się lepiej żyło, a nie odwrotnie.
- Ucz się rozpoznawać, nazywać i wyrażać emocje, bo tłumienie ich szkodzi samopoczuciu, a według badań może wiązać się z chorobami.
- Pielęgnuj przyjaźnie i relacje.
- Pozwól sobie na szczęście.
- Nie odkładaj życia na później: mamy tylko ten dzień, który trwa.
Druga książka: „Ostatnie chwile” Katherine Mannix
Mannix, lekarka paliatywna, opisuje, jak ludzie odchodzą. Uczy rozpoznawać objawy zbliżającego się końca życia u osób umierających z wyczerpania, choroby czy starości, oraz akceptować, że ludzie są śmiertelni, i nie przeszkadzać temu, co naturalne. Książka pokazuje, jak rozmawiać z umierającymi i wspierać bliskich, a także że próby ratowania na siłę nie zawsze służą godnemu odejściu. Słuchałem jej w oryginale na Audible, a polski tytuł można znaleźć jako „Ostatnie chwile”.
Dlaczego warto o tym mówić
W zachodniej kulturze śmierć została zepchnięta w cień, a przecież jest codziennością. Świadomość tego, że każdy z nas jest śmiertelny, ma skłaniać do życia tak szczęśliwie, jak potrafimy, i do cieszenia się każdą przeczytaną stroną, odwiedzonym miejscem czy tęczą, nie do przytłoczenia. Jeśli ten temat jest dla Ciebie obciążający lub dotyczy Cię osobiście, rozważ rozmowę z kimś bliskim lub specjalistą.
Daj znać w komentarzu, co sądzisz o temacie życia w kontekście śmierci.
Jeśli chcesz rozwijać odwagę życia po swojemu w pracy i poza nią, zobacz moje szkolenia.